خطای پروفیل، زمان و نحوه انتقال بار بین دندانهها را تغییر میدهد و خطای گام باعث میشود دندانهها با فاصلهای متفاوت از مقدار طراحیشده وارد درگیری شوند. هر دو میتوانند حرکت خروجی را اندکی نایکنواخت کنند و ارتعاشی ایجاد کنند که از طریق شفت و یاتاقان به پوسته میرسد و بهصورت زوزه شنیده میشود. در گیربکس هلیکال، دقت راستای دندانه در امتداد عرض آن نیز اهمیت دارد، چون تماس بهتدریج در طول پهلو پیش میرود و خطای راستا میتواند نحوه تقسیم بار را تغییر دهد.
تفاوت پروفیل، گام و راستای دندانه چیست؟
این سه مشخصه، سه جنبه متفاوت از هندسه چرخدنده را توصیف میکنند. تفکیک آنها کمک میکند هنگام بررسی گزارش ساخت یا تعمیر، بدانید هر عدد به کدام بخش دندانه مربوط است.
| مشخصه | چه چیزی اندازهگیری میشود؟ | اثر احتمالی انحراف |
|---|---|---|
| پروفیل دندانه | شکل پهلوی دندانه در امتداد ارتفاع، از سمت ریشه تا نوک، در محدوده ارزیابی | تغییر نحوه ورود به تماس و انتقال بار از یک جفت دندانه به جفت بعدی |
| گام دندانه | فاصله بین نقاط متناظر دندانهها روی دایره مرجع اندازهگیری | تغییر زمان ورود دندانهها به درگیری |
| راستای دندانه یا Lead | مسیر پهلو در امتداد عرض دندانه نسبت به مسیر طراحیشده | توزیع نامتوازن بار در عرض دندانه و احتمال تمرکز تماس در یک سمت |
در گزارش کنترل گام، انحراف گام تکی فاصله دو دندانه مجاور را با مقدار اسمی مقایسه میکند. انحراف تجمعی گام تغییر موقعیت دندانهها را در امتداد محیط چرخدنده نشان میدهد. بررسی هر دو معیار کمک میکند اختلاف موضعی یک فاصله از خطایی که در چندین دندانه توزیع شده است تفکیک شود. استاندارد ISO 1328-1 چارچوب طبقهبندی تلرانس پهلوی چرخدندههای استوانهای اینولوت را مشخص میکند.
خطای پروفیل چگونه زوزه ایجاد میکند؟
در یک جفتدنده، نسبت تعداد دندانهها حرکت ایدئال خروجی را تعیین میکند. هنگام کار، شکل واقعی پهلو و تغییرشکل دندانهها زیر بار میتوانند باعث شوند موقعیت لحظهای چرخدنده متحرک کمی از مقدار ایدئال جلو یا عقب بیفتد. به این اختلاف خطای انتقال حرکت یا Transmission Error میگویند. تکرار این اختلاف در هر چرخه درگیری میتواند ارتعاشی در فرکانس درگیری دندانه و مضربهای آن به وجود آورد.
در ارزیابی پروفیل، شکل هدف در نقشه مبنای قضاوت است. برای مثال، طراح ممکن است نزدیک نوک دندانه مقدار مشخصی از ماده را کم کند تا دندانه زیر بار نرمتر وارد تماس شود. این اصلاح، Tip Relief نام دارد. در گزارش بازرسی باید بررسی شود پروفیل واقعی چقدر با شکل اصلاحشده در نقشه انطباق دارد. مقدار مناسب اصلاح نیز به بار طراحی وابسته است و در بارهای متفاوت میتواند رفتار صوتی متفاوتی ایجاد کند.
خطای گام چگونه در صدای گیربکس دیده میشود؟
اگر فاصله یک دندانه تا دندانه بعدی از مقدار اسمی متفاوت باشد، تماس بعدی میتواند زودتر یا دیرتر از زمان پیشبینیشده آغاز شود. اگر تغییر درگیری با هر دور شفت تکرار شود، ممکن است در طیف ارتعاش، اطراف فرکانس درگیری یا هارمونیکهای آن قلههایی دیده شوند که به آنها باند جانبی میگویند. فاصله این قلهها میتواند سرنخی برای شناسایی محور مرتبط باشد. لنگی، سایش و سایر تغییرات تناوبی درگیری نیز میتوانند الگوهای مشابهی ایجاد کنند. برای تأیید خطای گام، نتیجه طیف را با گزارش اندازهگیری دنده تطبیق دهید.
یک مثال برای خواندن طیف ارتعاش
اگر پینیون یک مرحله ۳۰ دندانه داشته باشد و با سرعت ۱۵۰۰ دور بر دقیقه بچرخد، فرکانس دوران آن ۲۵ هرتز و فرکانس درگیری دندانهها ۷۵۰ هرتز خواهد بود. اگر اطراف قله ۷۵۰ هرتز، مؤلفههایی در ۷۲۵ و ۷۷۵ هرتز دیده شوند، فاصله ۲۵ هرتزی آنها با دور پینیون همخوان است. این مشاهده بررسی پینیون و شرایط درگیری آن را در اولویت قرار میدهد. برای تعیین علت، باید گام، لنگی و وضعیت تماس را جداگانه کنترل کرد. در گیربکس چندمرحلهای، فرکانس درگیری هر مرحله را با دور واقعی و تعداد دندانه همان مرحله محاسبه کنید.
چرا دقت راستای دندانه در گیربکس هلیکال مهم است؟
خط تماس در چرخدنده هلیکال با پیشروی در امتداد عرض دندانه، بار را بهتدریج منتقل میکند. اگر راستای ساختهشده با نقشه اختلاف داشته باشد یا شفت زیر بار تغییرشکل دهد، تماس ممکن است به سمت یکی از لبهها جابهجا شود. در این حالت، حتی چرخدندهای با پروفیل و گام قابل قبول میتواند در گیربکس مونتاژشده صدای بیشتری ایجاد کند. به همین دلیل، گزارش اندازهگیری دنده و الگوی تماس جفتدنده باید در کنار هم بررسی شوند.
برای خرید یا تعمیر گیربکس هلیکال چه چیزهایی را کنترل کنیم؟
- کلاس دقت و استاندارد مرجع را در سفارش مشخص کنید. برای چرخدنده استوانهای اینولوت، ISO 1328-1 مرجع طبقهبندی تلرانس پهلوی دندانه است. اگر صدای کار برای پروژه اهمیت دارد، معیار پذیرش صدای گیربکس را هم با شرایط آزمون مشخص کنید.
- گزارش اندازهگیری قطعه نهایی را بخواهید. نتیجه پروفیل، راستای دندانه و گام را پس از آخرین مرحله پرداخت با نقشه مقایسه کنید. اگر نقشه اصلاح موضعی پهلو دارد، نمودار اندازهگیری را نسبت به همان شکل هدف بخوانید.
- بعد از مونتاژ، تماس و شرایط نصب را بررسی کنید. اگر زوزه پس از تعویض دنده شروع شده، مشخصات جفت، همراستایی شفتها، وضعیت یاتاقان و محل تماس روی پهلو را بررسی کنید. نتیجه این بررسی کمک میکند مشخص شود صدای جدید از خود قطعه، مونتاژ یا پاسخ مجموعه میآید.
- آزمون صدا را در شرایط تکرارپذیر انجام دهید. دور، بار، محل اندازهگیری و شرایط نصب را ثبت کنید. اگر شدت زوزه فقط در بازه باریکی از دور بالا میرود، احتمال تشدید پوسته یا سازه متصل را هم بررسی کنید.
برای استعلام چرخدنده یدکی یا بررسی صدای یک گیربکس هلیکال، تصویر پلاک، شماره سریال، نسبت تبدیل، دور و بار زمان بروز صدا را آماده کنید. اگر صدا پس از تعمیر شروع شده، شماره فنی پینیون و دنده مقابل و گزارش اندازهگیری قطعه جدید را هم ارائه دهید. مشاهده گیربکس هلیکال تیپ G شریف
پرسشهای متداول
آیا کلاس دقت بهتر، صدای کمتر گیربکس را تضمین میکند؟
کلاس دقت، انطباق هندسی دندانه را در محدوده تلرانس مشخص میکند. صدای مجموعه علاوه بر دقت دنده، به دور، بار، مونتاژ و مسیر انتقال ارتعاش به پوسته بستگی دارد. برای مقایسه صوتی، نتایج آزمون دو گیربکس را در شرایط همارز بررسی کنید.
از روی فرکانس زوزه میتوان خطای پروفیل را از خطای گام تشخیص داد؟
فرکانس درگیری و باندهای جانبی به تعیین مرحله یا محور مشکوک کمک میکنند. تشخیص نوع خطا به تطبیق طیف با اندازهگیری پروفیل، گام و راستای دندانه و بررسی شرایط مونتاژ نیاز دارد.
مقاله مبنا — Accuracy of Profile, Lead, and Spacing، نوشته Ron Green در Gear Solutions
منابع فنی تکمیلی — ISO 1328-1، طبقهبندی تلرانس پهلوی دندانه، گزارش فنی YANMAR درباره سازوکار صدای چرخدنده و راهنمای تحلیل طیف ارتعاش SKF